prof. dr hab.n.med.
Tomasz Paszkowski
Tomasz Paszkowski
Czy hormony można podawać tylko doustnie lub przez skórę – co z podawaniem hormonów przez pochwę?Niespełna połowa kobiet cierpi po menopauzie na objawy tzw. atrofii urogenitalnej, u podłoża której leży niedobór estrogenów. Objawy te to przede wszystkim suchość i pieczenie pochwy, niektóre postaci nietrzymania moczu oraz nawracające infekcje dróg moczowych. Gdy dolegliwości wynikają wyłącznie z atrofii urogenitalnej, zaleca się miejscowe, dopochwowe stosowanie niskich dawek estrogenu. Niektóre kobiety mają tego typu dolegliwości mimo prowadzenia u nich terapii hormonalnej droga doustna lub przezskórną. W takiej sytuacji należy dodatkowo zastosować miejscowe leczenie dopochwowe.
Czy menopauzalną terapię hormonalną można stosować do końca życia? Czasokres stosowania HTZ zależy od wskazań do terapii hormonalnej. Co roku należy dokonać ponownej oceny wskazań, dawek i typu HTZ. Jeśli celem jest zapobieganie osteoporozie bądź jej leczenie, konieczne jest stosowanie długotrwałego leczenia. Konieczność długoterminowego, miejscowego leczenia występuje w przypadku przewlekłych dolegliwości będących następstwem zmian zanikowych w układzie moczowo-płciowym.
W jakich roślinach występują fito-estrogeny?Fitoestrogeny występują przede wszystkim w soi i grochu włoskim, ale także w takich roślinach jak czerwona koniczyna (Trifolium pratense), niepokalanek pieprzowy (Vitex agnus cactus), dzięgiel chiński (Angelica sinensis) czy wreszcie pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa). Znajdujemy się dopiero u początku drogi prowadzącej do ustalenia potencjalnych możliwości terapeutycznych fitoestrogenów w medycynie menopauzalnej. Przedmiotem ożywionej dyskusji jest pytanie czy estrogeny pochodzenia roślinnego są w stanie poprawićc jakość życia kobiety w stopniu większym niż placebo. Na współczesnym etapie rozwoju tej gałęzi medycyny nie można jednakże bagatelizować fenomenu niezwykłej popularności preparatów zawierających estrogeny pochodzenia roślinnego.
Dlaczego u kobiet w wieku menopauzalnym spada jakość snu?Dyskretne zmiany hormonalne mają swój początek już na 7-10 lat przed menopauzą, rozpoczynając okres zwany premenopauzą (okres przejścia menopauzalnego). W tym czasie bezsenność staje się dość powszechną przypadłością, na którą uskarża się ponad 60% kobiet. Pacjentkom towarzyszy uczucie zmęczenia i niewyspania w ciągu dnia, przy czym zazwyczaj kobiety są nieświadome, że powodem złego samopoczucia są zaburzenia snu w nocy. Pacjentkom, szczególnie w okresie pomenopauzalnym towarzyszą zaburzenia nastroju, lęk, epizody depresji, co bywa dodatkowym powodem pogłębiania się problemów ze snem. Ponadto zaburzenia snu nasilają objawy menopauzalne w postaci uderzeń gorąca i potów nocnych. Istnieje pogląd, że pierwotną przyczyną zaburzeń snu w okresie okołomenopauzalnym są te właśnie objawy naczynioruchowe. Powodują one liczne przebudzenia w ciągu nocy, sprawiając, że wypoczynek nocny nie jest efektywny.
Jak powszechnym zjawiskiem jest tzw. depresja menopauzalna?Dane epidemiologiczne wskazująa na ogromne rozpowszechnienie zaburzeń nastroju wśród kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Szacuje się, że ok. 90% kobiet odczuwa w tym okresie życia miernie nasilone zaburzenia nastroju. Aż 30% kobiet okołomenopauzalnych ma depresję spełniającą kryteria diagnostyczne wg ICD-19. Z kolei tzw. ciężka depresja występuje u 13% kobiet w okresie okołomenopauzalnym. W okresie klimakterium notuje się największą liczbę hospitalizacji kobiet z powodu depresji. Znaczenie w tym kontekście ma również fakt, iż wskaźnik samobójstw wśród kobiet osiąga w naszym kraju szczyt w 50 r.ż.
Jakie badania należy wykonać przed rozpoczęciem menopauzalnej terapii hormonalnej?Zaleca się by przed rozpoczęciem HTZ wykonać następujące badania
U wszystkich pacjentek:
W niektórych przypadkach:
U wszystkich pacjentek:
- badanie ginekologiczne i cytologia szyjki (jeśli od poprzedniego badania upłynął więcej niż rok)
- mammografia lub usg piersi (u kobiet młodszych)
W niektórych przypadkach:
- USG przezpochwowe (ocena endometrium, mięśnia macicy oraz przydatków)
- USG nadbrzusza (szczególnie ocena pęcherzyka żółciowego)
- glikemia (poziom glukozy) na czczo
- ocena funkcji wątroby (transaminazy)
- lipidogram
- morfologia krwi
Jakie są pierwsze objawy, które mogą świadczyć o zbliżającym się okresie przekwitania?Średni wiek ustania krwawień miesiączkowych to 52 lata. U wielu kobiet menopauza występuje wcześniej. Zwykle wystąpienie tak zwanych „objawów wypadkowych” poprzedzają występujące szereg lat przed menopauzą nieregularności cyklu miesiączkowego.
Co oznaczają pojęcia menopauza, klimakterium, przekwitanie?Według definicji medycznej menopauza to ostatnie krwawienie miesiączkowe. Natomiast klimakterium i przekwitanie są pojęciami opisującymi złożone przemiany jakim podlega organizm kobiety w tym przełomowym dla niej okresie
Jaka jest przyczyna dolegliwości klimakterycznych?
Główną przyczyną zmian i objawów klimekterycznych jest ustanie funkcji jajników w zakresie produkcji hormonów płciowych a szczególnie estrogenów
Co powinna zrobić pacjentka, jeśli stwierdzi u siebie objawy menopauzy?Wystąpienie objawów wypadowych jest rezultatem spadku poziomu estrogenów we krwi i jednocześnie zwiastunem zbliżającej się menopauzy. Aby w pełni zrozumieć to co się dzieje w organizmie kobiety po menopauzie trzeba wiedzieć, że nie ma praktycznie takiej tkanki w organizmie kobiety, która nie podlegałaby mniejszemu lub większemu wpływowi estrogenów. A więc niedobór estrogenów odpowiada nie tylko za doraźnie pogarszające jakość życia kobiety w okresie perimenopauzy poprzez narażenie jej na objawy wypadowe ale ma również swoje konsekwencje długoterminowe potencjalnie upośledzające jakość jej życia aż do późnej starości.